Review phim V-Pop: khi nhạc Việt bước lên màn ảnh rộng

Phim Việt gắn với nhạc V-Pop thường thành công nhờ một ca khúc chủ đề "gây bão" hoặc một danh sách bài hát gợi ký ức cả một thế hệ. Nhưng một phim có bài hát hay chưa chắc là phim âm nhạc hay. Bài viết này giúp bạn xem những bộ phim như vậy với đôi tai của người mê ca hát: nhạc được chọn vì sao, ai hát, hát thế nào và bài hát có thật sự kể chuyện cùng hình ảnh hay không.

Thay vì chạy theo một phim cụ thể đang được quảng cáo "phá đảo phòng vé", bài viết dùng một vài bộ phim Việt đã ra mắt và được biết đến rộng rãi làm ví dụ, kèm bộ tiêu chí để bạn tự áp dụng cho phim mới. Số liệu doanh thu phòng vé thay đổi theo thời gian và nguồn thống kê, nên bài không đưa con số.

Ba kiểu phim Việt "sống nhờ" âm nhạc

Phim có ca khúc chủ đề thành hit

Đây là kiểu phổ biến nhất. Một bài hát được sáng tác riêng cho phim, phát hành trước hoặc cùng lúc phim ra rạp, rồi đi xa hơn cả bộ phim. Ví dụ quen thuộc là Mắt biếc (2019, đạo diễn Victor Vũ) với ca khúc "Có chàng trai viết lên cây" của Phan Mạnh Quỳnh. Bài hát phủ sóng khắp các quán karaoke, trở thành bài cover quen thuộc của nhiều bạn trẻ tập guitar.

Phim dùng nhạc cũ để gợi ký ức

Tháng năm rực rỡ (2018, đạo diễn Nguyễn Quang Dũng), phiên bản Việt của phim Hàn Sunny, dùng nhiều ca khúc nhạc Việt thập niên 1990 và 2000 để đưa khán giả về thời học sinh. Ở kiểu phim này, giá trị âm nhạc nằm ở việc chọn đúng bài, đúng thời điểm, và phối lại sao cho người trẻ vẫn thấy hay mà người lớn tuổi vẫn nhận ra.

Phim về cuộc đời nhạc sĩ

Em và Trịnh (2022, đạo diễn Phan Gia Nhật Linh) kể về nhạc sĩ Trịnh Công Sơn qua những mối tình và giai đoạn sáng tác. Phim tiểu sử âm nhạc đặt ra yêu cầu khó hơn: khán giả đã thuộc lòng các ca khúc, nên mọi bản hòa âm mới, mọi giọng hát được chọn đều bị so sánh với những phiên bản kinh điển.

Bộ tiêu chí chấm phần âm nhạc của phim Việt

Một lỗi hay gặp ở phim Việt là "nhạc phủ kín": cảnh buồn nào cũng có nhạc buồn, cảnh vui nào cũng có nhạc vui, khiến khán giả bị dắt cảm xúc quá lộ. Phim tốt biết dùng khoảng lặng để khi bài hát cất lên, nó có sức nặng.

Giọng hát trên phim: ca sĩ hát hay diễn viên hát?

Với phim có cảnh nhân vật cất tiếng hát, nhà làm phim phải chọn: để diễn viên tự hát, mời ca sĩ thu giọng rồi diễn viên hát nhép, hay chọn ca sĩ đóng luôn vai đó. Mỗi cách có cái được và cái mất.

• Diễn viên tự hát: chân thật, khẩu hình khớp hoàn toàn, nhưng chất lượng giọng có thể không bằng ca sĩ chuyên nghiệp.
• Ca sĩ thu giọng, diễn viên hát nhép: giọng hay, nhưng khán giả tinh ý dễ nhận ra chất giọng không khớp với giọng nói của nhân vật.
• Ca sĩ đóng vai: phần hát thuyết phục, phần diễn xuất là rủi ro.

Khi xem, hãy để ý giọng nói thường ngày của nhân vật và giọng hát có cùng "màu" không. Đây là chi tiết nhỏ nhưng quyết định cảm giác tin hay không tin.

Nhạc cũ trên phim mới: chuyện bản quyền ít ai để ý

Muốn đưa một ca khúc đã phát hành vào phim, nhà sản xuất cần xin phép chủ sở hữu quyền tác giả (người viết nhạc, lời hoặc đơn vị được ủy quyền), và nếu dùng bản thu có sẵn thì cần thêm quyền với bản ghi âm. Đó là lý do nhiều phim chọn thu lại bài cũ bằng giọng ca sĩ mới thay vì dùng bản gốc.

Với khán giả, điều này giải thích vì sao bài hát quen thuộc trong phim nghe "lạ lạ": hòa âm khác, giọng khác, đôi khi lời được rút gọn. Bản làm lại tốt giữ được hồn bài cũ mà vẫn hợp với hình ảnh hiện tại; bản làm vội thì nghe như bản karaoke có lời.

Người mê hát học được gì từ nhạc phim Việt

Nhạc phim là nguồn bài tập rất tốt. Các ca khúc chủ đề thường được viết để dễ nhớ, có điệp khúc rõ ràng và quãng giọng vừa phải, phù hợp cho người mới tập. Khi luyện, bạn có thể:

• Nghe bài trong bối cảnh phim trước, để hiểu nhân vật đang cảm thấy gì khi bài hát vang lên.
• Hát chậm hơn bản gốc ở những lần đầu để rõ chữ, rõ hơi.
• Ghi âm lại và so sánh cách nhấn chữ của mình với ca sĩ gốc.
• Thử hát với đệm đơn giản (guitar, piano) để bỏ bớt lớp phối và nghe giọng của chính mình rõ hơn.

Danh sách ca sĩ đang được khán giả Việt yêu thích nhiều khi cũng chính là những giọng hát được mời thể hiện nhạc phim. Bài những ca sĩ V-Pop có lượng fan đông đảo phân tích kỹ các kiểu giọng đó.

So sánh với phim nhạc nước ngoài

Phim âm nhạc quốc tế thường có kinh phí lớn cho phần nhạc, có cả đội ngũ giám sát âm nhạc chuyên chọn bài và đàm phán bản quyền. Phim Việt có nguồn lực hạn chế hơn, nhưng lại có lợi thế là kho nhạc Việt giàu cảm xúc mà khán giả trong nước gắn bó. Nếu bạn tò mò về cách phim nước ngoài kể chuyện bằng nhạc độc lập, có thể đọc bài review phim về nhạc indie; còn với phim nhảy, bài chấm điểm âm nhạc trong phim dance cover có bộ tiêu chí riêng.

Trước khi ra rạp xem phim V-Pop mới

Khi một phim Việt mới được quảng bá bằng ca khúc chủ đề, hãy nghe bài đó nhưng đừng đặt kỳ vọng phim sẽ hay như bài hát. Đọc vài nhận xét của khán giả đã xem về câu chuyện, không chỉ về nhạc. Nếu phim là phim tiểu sử, tìm hiểu trước một chút về nhân vật thật để hiểu những chi tiết được hư cấu.

Và sau khi xem, nếu một bài hát trong phim ở lại với bạn, hãy nghe nó trên nền tảng chính thống. Lượt nghe hợp pháp là cách thiết thực nhất để ủng hộ người viết nhạc và ca sĩ, giúp họ có điều kiện làm thêm những bài hát cho các bộ phim tiếp theo.